Back
नान्दीश्राद्ध की आवश्यकता

नान्दीश्राद्ध की आवश्यकता

कन्या पुत्र विवाहेषु प्रवेशं नववेश्मनः । नामकर्मणि बालानां चूड़ाकर्मादिके तथा ॥

सीमन्तोन्नयने चैव पुत्रादिमुख दर्शने । नान्दीगणान् पितृगणान् पूजयेत्प्रयतो ग्रहैः ॥

गर्भधान , पुंसवन , विवाह , पुत्रजन्म इत्यादि संस्कारों में नान्दी श्राद्ध का विधान है । परन्तु आजकल इन संस्कारों का लोप हो गया है ।

पितृणां रूपमास्थाय देवो ह्यन्नं समश्रुते । तत्मात्सव्येन दातव्यं वृद्धि श्राद्धेषु दातृभिः ॥

वृद्धि श्राद्धों में देवता पितर रूप में अन्न ग्रहण करते है । इसलिये यह कर्म सव्य होकर करें ।

दूर्वावदरैर्मिश्रानपि दधिपिण्डान्मुदायतः । नान्दीमुखेभ्यः पितृभ्यः दद्याद्वै श्रद्धयायुतः ॥

दूर्वा , बेर , फल के साथ दही के पिण्डों को प्रसन्नता और श्रद्धा के साथ नान्दीमुख पितरो को देना चाहिये ।

सचैलस्नान जाते पुत्रे पितास्नानं सचैलं कर्तुमर्हति । कुर्यान्नैमित्तिके स्नानं शीताद्भिः काम्य एव च ॥

( वसिष्ठ ) श्रुत्वा जातं पिता पुत्रं सचैल स्नानमाचरेत् । उत्तराभिमुखो भूत्वा नद्यां वा देवखातके ॥

जातकर्म च कर्तव्यं तस्मिजाते मुहुर्त्तके । दानदेयं च विप्रेभ्यो यदीच्छेदात्मनः शिवम् ॥

दाने विशेष : – व्यासजी ने कहा है कि रात्रि समय का दान निष्फल जाता है परन्तु नित्य , नैमित्तिक और काम्य ये तीन तरह के दान है । नैमित्तिक दान रात्रि में करने पर दोष नहीं होता है ।

यथा- ग्रहणोद्वाहसंक्रातौ यात्रादौ प्रसवेषु च । दानं नैमित्तिकं ज्ञेयं रात्रावपि न दुष्यति ॥